Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocukluk çağında başlayan ve dikkat süresi, davranış kontrolü ve hareket düzenini etkileyen nörogelişimsel bir durumdur. DEHB; dikkatin sürdürülmesinde güçlük, aşırı hareketlilik ve dürtüsellik ile kendini gösterebilir.
DEHB yalnızca davranışsal bir sorun olarak değerlendirilmez. Beynin dikkat, planlama ve öz denetimle ilişkili işlevlerini içeren bir gelişim farklılığı söz konusudur. Bu nedenle değerlendirme süreci, çocuğun yaşına, gelişim düzeyine ve günlük yaşam işlevlerine göre ele alınmalıdır.
DEHB; çocuğun yalnızca okul başarısını değil, aynı zamanda sosyal ilişkilerini, günlük yaşam düzenini ve duygusal uyumunu da etkileyebilir. Belirtilerin şiddeti ve görünümü çocuklar arasında farklılık gösterebilir.
En sık etkilenen alanlar:
DEHB’nin tek bir nedeni yoktur. Güncel bilimsel bilgiler, genetik yatkınlık ile birlikte biyolojik ve çevresel faktörlerin birlikte rol oynadığını göstermektedir.
DEHB gelişiminde etkili olabilecek faktörler:
DEHB, yanlış ebeveyn tutumları veya çocuğun isteyerek yaptığı davranışlar sonucu ortaya çıkan bir durum değildir.
DEHB belirtileri, çocuğun yaşına ve baskın belirti tipine göre değişebilir. Her hareketli veya dalgın çocukta DEHB bulunmaz; belirtilerin sürekliliği ve işlevselliği etkilemesi önemlidir.
DEHB tanısı bebeklikte konulmaz; ancak bazı çocuklarda erken dönemde dikkat çeken davranış özellikleri görülebilir:
Bu bulgular tek başına tanı koydurmaz; izlem ve gelişim değerlendirmesi önemlidir.
DEHB, belirtilerin baskınlığına göre üç ana grupta ele alınır:
Her çocukta belirtilerin dağılımı farklı olabilir.
DEHB tanısı, tek bir test veya tetkikle konulmaz. Tanı süreci; çocuğun gelişim öyküsü, aileden ve okuldan alınan bilgiler ve klinik değerlendirme ile yürütülür.
Tanı sürecinde:
birlikte ele alınır. Belirtilerin en az iki farklı ortamda (ev–okul gibi) ve belirli bir süre devam etmesi önemlidir.
DEHB, çocuğun kişiliğini tanımlayan bir özellik değildir; uygun destekle çocuklar potansiyellerini ortaya koyabilir.
Prof. Dr. Selahattin Katar, çocuk nörolojisi, epilepsi ve yenidoğan nörolojisi alanlarında uzun yıllara dayanan klinik ve akademik deneyime sahip bir hekimdir.
